EXW'den DDP'ye 11 teslim şeklinin sorumluluk, masraf ve risk paylaşımı; gerçek hayattan örneklerle pratik kullanım.
INCOTERMS (International Commercial Terms), Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayınlanan ve uluslararası satışlarda alıcı ile satıcı arasındaki sorumlulukları belirleyen standart kurallar bütünüdür. 2020 versiyonu 11 farklı teslim şekli içerir ve 2026 itibarıyla hala geçerli versiyondur.
Doğru INCOTERM seçmek, sadece fiyat değil; risk, masraf ve gümrük sorumluluğunu da belirler. Bu yazıda 11 terimi üç grupta ve gerçek örneklerle açıklıyoruz.
Tüm Taşıma Türleri İçin (7 Terim)
EXW — Ex Works (İş Yerinde Teslim)
Satıcı malı kendi fabrikasında/deposunda alıcıya bırakır. Tüm masraf ve risk alıcıya geçer; ihracat gümrüğü dahil.
Örnek: Bursa'da tekstil üretici, Alman alıcının yükleyeceği TIR'a fabrika kapısında bırakır. Yükleme dahi alıcının sorumluluğunda.
FCA — Free Carrier (Taşıyıcıya Teslim)
Satıcı, ihracat gümrüğünü yaptıktan sonra malı alıcının belirlediği taşıyıcıya teslim eder.
Yaygın hata: EXW yerine FCA tercih edilirse, ihracatçı gümrük çıkış belgesini düzenleyebilir, KDV iadesini sorunsuz alır.
CPT — Carriage Paid To (Taşıma Ödenmiş Olarak)
Satıcı, varış yerine kadar taşıma ücretini öder; ancak risk taşıyıcıya teslim anında alıcıya geçer.
CIP — Carriage and Insurance Paid To (Taşıma ve Sigorta Ödenmiş)
CPT + Sigorta. Satıcı tam kapsamlı (ICC-A) sigorta yaptırmak zorundadır (2020 versiyonu ile yükseltildi).
DAP — Delivered at Place (Belirlenen Yerde Teslim)
Satıcı malı, alıcı ülkesinde anlaşılan yere kadar getirir; boşaltma alıcıya aittir. İthalat gümrüğü alıcıda.
DPU — Delivered at Place Unloaded (Boşaltılmış Olarak Teslim)
2020 ile gelen yeni terim (eski DAT yerine). Satıcı boşaltma dahil teslimat yapar.
DDP — Delivered Duty Paid (Gümrük Resimleri Ödenmiş)
Satıcının azami sorumluluğu. İthalat gümrüğü, vergiler dahil alıcının kapısına teslim.
Uyarı: AB'ye DDP satarken KDV temsilcisi atamadan büyük cezalar alınabilir. DDP teklifinden önce ülke vergi yapısını mutlaka inceleyin.
Sadece Deniz ve İç Su Yolu İçin (4 Terim)
FAS — Free Alongside Ship (Geminin Yanında Teslim)
Mal, alıcının belirlediği gemiye yüklemeye hazır şekilde rıhtımda bırakılır.
FOB — Free On Board (Gemi Bordasında Teslim)
Klasik denizyolu terimi. Mal gemiye yüklendiği anda risk alıcıya geçer.
CFR — Cost and Freight (Mal Bedeli ve Navlun)
Satıcı navlunu öder; risk yine yükleme anında geçer.
CIF — Cost, Insurance and Freight (Mal Bedeli, Sigorta ve Navlun)
CFR + Sigorta. 2020 versiyonunda minimum sigorta (ICC-C) yeterli kabul ediliyor; CIP'den farkı burada.
Hangi Terimi Ne Zaman Kullanmalı?
- Yeni başlayan ihracatçı: FCA veya FOB — sorumluluğunuzu sınırlı tutun, ihracat gümrüğünü kontrol edin
- Kurumsal alıcı vs küçük müşteri: Büyük alıcı kendi taşımasını organize etmek ister (FCA/FOB); küçük müşteri kapıya teslim ister (DAP/DDP)
- AB pazarı: DAP genelde en mantıklı — KDV ve gümrük süreçleri stabil
- Risk almak istemiyorsanız: EXW veya FCA
- Rekabet avantajı için: CIF veya DAP teklifi rakipten farklılaştırır
INCOTERMS Yazılırken 3 Altın Kural
1. Her zaman yer adıyla: "FOB İzmir Limanı" — sadece "FOB" yetmez
2. Sözleşmede versiyon belirtin: "INCOTERMS 2020" mutlaka yazılmalı
3. Sigorta seviyesini netleştirin: CIP ICC-A mı, CIF ICC-C mi açıkça yazılmalı
En Çok Yapılan Hatalar
- EXW ile satış yapıp ihracat KDV iadesinde sıkıntı yaşamak
- DDP teklifinde alıcı ülkenin KDV temsilcisi zorunluluğunu atlamak
- CIF'te 2020 versiyonunun zayıf sigortasını ICC-A sanmak
- Hava kargoda FOB kullanmak (FOB yalnızca deniz yolu için)
INCOTERMS, doğru seçildiğinde satış tarafı için bir kalkan, yanlış seçildiğinde gizli bir maliyet bombasıdır. Sözleşmeyi imzalamadan önce mutlaka bir dış ticaret uzmanı ile değerlendirin.